Stowarzyszenie Gertruda

Bastion św. Gertrudy

Autorem projektu omawianego bastionu jest Antoni von Obberghen (1543-1611), architekt i fortyfikator bardzo związany z Gdańskiem . Powierzone mu zadanie nie należało do łatwych. Bastion św. Gertrudy zamykał południowo-zachodni narożnik łańcucha umocnień, i jako taki był najbardziej narażony na atak. Z tego też powodu jego konstrukcja różniła się znacznie od jego wschodnich sąsiadów.

W ówczesnej Europie „modne” były w zasadzie 2 sposoby wznoszenia tego typu umocnień. Pierwszy, nie wchodząc w podgrupy, od kraju pochodzenia zwany holenderskim, zakładał budowę prostych ziemnych umocnień nie wzmacnianych praktycznie elementami ceglanymi i kamiennymi. Stosując tę metodę, bastion można było wznieść stosunkowo szybko i niewielkim kosztem. Odzwierciedlało to zresztą potrzeby Holendrów, muszących sobie radzić w trudnym, nizinnym terenie. Drugi, zwany włoskim, był bardziej pracochłonny. Według tej metody, bastion miał być czymś w rodzaju niewielkiej, samodzielnej twierdzy. Budowę rozpoczynano od wzniesienia części podziemnej, mieszczącej magazyny i pomieszczenia załogi, następnie formowano ziemne elementy bastionu, wzmacniając je równocześnie różnorodnymi stanowiskami piechoty i artylerii. Tak wzniesiony element fortyfikacyjny miał znacznie większe możliwości prowadzenia samodzielnej obrony, nawet po wtargnięciu sił nieprzyjaciela na górę bastionu. Dzięki posiadaniu własnej przestrzeni magazynowej był też bardziej odporny na ewentualne przerwy w dostarczaniu zaopatrzenia wywołane np. natężeniem ognia nieprzyjacielskiego czy też zniszczeniem zewnętrznego składu amunicji. W skrajnym wypadku załoga mogła podjąć próbę walki wewnątrz bastionu, licząc na oczyszczenie jego powierzchni przez ogień prowadzony z sąsiednich umocnień bądź też za pomocą kontrataku. Wadą był, co łatwo przewidzieć, wyższy koszt wzniesienia bastionu oraz dłuższy czas potrzebny na jego ukończenie.

Gdańszczanie postanowili jednak postawić na droższą, acz bezpieczniejszą formę umocnienia newralgicznego narożnika miasta i zatwierdzili projekt budowy umocnień w stylu włoskim. Bastion św. Gertrudy powstał w latach (1593-1607) . Nazwę zapożyczono od szpitala św. Gertrudy znajdującego się za linią umocnień, pomiędzy fosą a traktem miejskim. Podobnie jak w wypadku sąsiadów umiejscowionych w ciągu zachodnim, barki bastionu były niewielkie i cofnięte do tyłu. Było to naturalną konsekwencją umiejscowienia ich praktycznie w linii prostej w porównaniu do sąsiadów. Nie był to jednak koniec modyfikacji tej konstrukcji. Z powodu prac prowadzonych przy umocnieniu południowego skraju Gdańska (a dokładniej rzecz biorąc Starego Przedmieścia) odcięto połączenia prowadzące z i do Gdańska w kierunku południowym. Do czasu wykończenia właściwej bramy (Bramy Nizinnej) przez prawy bark bastionu poprowadzono drogę prowadzącą do Bramy Nowej . Do dnia dzisiejszego zachowała się brama stanowiąca początek drogi przez bastion poza pas umocnień. Po jej zlikwidowaniu służyła jako główne wejście do wnętrza bastionu .

Sam proces powstawania przejścia można łatwo zaobserwować na ilustracjach z epoki. Na szkicu z 1617 roku autorstwa Idziego Dickmanna, wyraźnie widać most zwodzony przerzucony nad fosą prowadzący poprzez wykop przechodzący przez prawy bark bastionu . Z kolei na panoramie pochodzącej z początku XVII wieku widać wyraźnie, że bastion ponownie usypano, a most nad fosą prowadzi do niewielkiej bramy w swej konstrukcji zbliżonej do dzieł Strakowskiego, stąd też moje przypuszczenia co do jego autorstwa . Dopiero ok. 1641 roku zamknięto tę drogę, nadając omawianej budowli kształt „pełnokrwistego” bastionu. Prawdopodobnie, niejako „przy okazji”, dodano tzw. nadszaniec, usuwając przy okazji ozdobną wieżyczkę strażniczą . Dzięki podwyższeniu bastionu zyskano znaczne polepszenie pola ostrzału i obserwacji. Wraz ze zlikwidowaniem wspomnianej bramy, szpital zajął zwolnioną przez drogę przestrzeń i rozwinął się aż do fosy . W tej formie, z niewielkimi przeróbkami, bastion św. Gertrudy dotrwał praktycznie po kres przydatności gdańskich umocnień bastionowych.

Więcej o Bastionie św. Gertrudy przeczytają Państwo w publikacji mgr Łukasza Męczykowskiego, członka Stowarzyszenia Gertruda - zapraszamy do lektury!

"Bastion św. Gertrudy - przyczynek do historii zapomnianego zabytku"

© Wszelkie prawa zastrzeżone. Na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 1b ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych Stowarzyszenie Gertruda wyraźnie zastrzega, że dalsze rozpowszechnianie artykułów i zdjęć zamieszczonych na portalu bez zgody jest zabronione.

Witamy na naszym serwisie!

Partnerzy

• iBedeker.pl
• Projekt 'Dolny Wrzeszcz'
• Stara Oliwa
• Wolne Forum Gdańsk

Najpopularniejsze Tagi: