Stowarzyszenie Gertruda

W związku z coraz liczniejszymi roszczeniami obrońców nietoperzy odnośnie obiektów zabytkowych, postanowiliśmy uświadomić wszystkie potencjalnie zaangażowane podmioty o szkodliwości działań takich osób i ugrupowań. Działania te mają charakter tylko i wyłącznie żądaniowy, a sposób ich prowadzenia świadczy o braku zainteresowania szerszym spojrzeniem na zagadnienie. Sięgając pierwszej klasy obiektów zabytkowych, stoją też one w jaskrawej sprzeczności z ważnym interesem społecznym, jakim jest ochrona dziedzictwa kulturowego regionu. Zapraszamy do zapoznania się z naszym stanowiskiem w tej sprawie

Stanowisko Stowarzyszenia Miłośników Podziemnych Zabytków Trójmiasta Gertruda w sprawie koncepcji organizowania „rezerwatów” lub użytków ekologicznych, mających służyć ochronie nietoperzy, w obiektach zabytkowych.

Członkowie Stowarzyszenia Gertruda oraz liczni miłośnicy zabytków i historii z rosnącym zaniepokojeniem obserwują działania zmierzające do zawłaszczenia coraz to nowych obiektów przez miłośników nietoperzy. Zdajemy sobie sprawę, że powodzenie takich działań może wynikać z braku jasno wyrażonego przez kogokolwiek sprzeciwu jak również z braku naświetlenia pewnych faktów. W związku z powyższym, jako organizacja, której statutowym celem są działania na rzecz ochrony zabytków, pragniemy niniejszym przedstawić nieco inne spojrzenie na tę kwestię.

Doświadczenie uczy, iż przedmiotowe działania prowadzone są bez najmniejszej troski o dobro obiektów zabytkowych, a nierzadko wiążą się z celowym pogarszaniem ich stanu technicznego poprzez zalewanie lub umieszczanie innych źródeł wilgoci, połączone z ograniczeniem wentylacji (co ma służyć zwiększeniu wilgotności wewnątrz), likwidację drzwi i zastępowanie ich kratami (łatwymi do sforsowania przez osoby chcące się włamać do obiektu), zakaz wykonywania prac konserwatorskich. Jaskrawym przykładem może tutaj projekt nowego planu ochrony dla rezerwatu przyrody „Nietoperek”, który stał się niedawno przedmiotem głośnej dyskusji w kręgach miłośników zabytków i historii z całej Polski. Rezerwat mieści się w podziemnych korytarzach i obiektach nadziemnych Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego, uznanego przez Polską Organizację Turystyczną za jedną największych atrakcji turystycznych województwa lubuskiego. Jest to obiekt zabytkowy o znaczeniu międzynarodowym. Plan ochrony rezerwatu „Nietoperek” przewidywał szereg działań zmierzających do poprawy warunków zimowania nietoperzy, lecz groźnych dla zabytkowej budowli. Proponowano m. in. podnoszenie wilgotności powietrza, zalewanie korytarzy a nawet zakaz osuszania i uszczelniania obiektów. W obronę MRU zaangażowały się liczne organizacje, zrzeszające miłośników zabytków (w tym Stowarzyszenie Gertruda). Ostatecznie przedmiotowy projekt został negatywnie zaopiniowany przez Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Zielonej Górze. Zapowiedziano też działania mające na celu rozszerzenie zakresu prawnej ochrony zabytku.

Stowarzyszenie Gertruda stoi na stanowisku, iż wiele spośród obiektów zlokalizowanych na terenie Gdańska, w których stwierdzono bytowanie nietoperzy, stanowi cenne (choć mało znane) zabytki techniki wodociągowej (jak np. zbiornik wodny Stara Orunia) i obronnej (np. Bastion św. Gertrudy lub Szaniec Jezuicki) a dodatkowo posiada niebagatelne walory estetyczne i architektoniczne. W przeciwieństwie do licznych „znanych” zabytków, są one zachowane w oryginalnej formie i często w zaskakująco dobrym stanie. Obiekty tej klasy zasługują na lepszy los, niż „zwrócenie przyrodzie”. Zdecydowanie powinny zostać w przyszłości z rozsądkiem zaadaptowane i służyć społeczności, przyczyniając się także do podniesienia walorów miasta Gdańska. Przeznaczenie ich na „noclegownię” dla nietoperzy, w połączeniu z radykalizmem działania (i zaniechania) ekologów, pogrzebie tę szansę, skazując obiekty na powolną degradację. A także na dewastację, gdyż trudno liczyć w takim wariancie na skuteczny dozór. Członkowie Stowarzyszenia, wraz z wieloma innymi osobami, rozsądnie pochodzącymi do zagadnień z zakresu ochrony przyrody, nie godzą się z koncepcją ochrony za wszelką cenę, kosztem niszczenia innych dóbr, w tym przypadku dóbr kultury. Można też dywagować nad tym, czy ochrona przyrody w formie rezerwatowej, realizowana wewnątrz obiektów budowlanych, wzniesionych przez człowieka w celach użytkowych, nie jest już aby wypaczeniem samej idei. Szczególnie jeśli ma się wiązać z celowym kształtowaniem określonych warunków, tak jak było to planowane w przypadku rezerwatu „Nietoperek”. W takim przypadku można mówić raczej o hodowli, niż o rezerwacie, którego podstawowym założeniem ma być przecież utrzymanie status quo.

Na marginesie należy z całą mocą stwierdzić, że obrońcy nietoperzy nie są w stanie zapewnić pełnego zabezpieczenia zawłaszczanych przez siebie obiektów przed dostępem osób niepowołanych, tak jak mógłby to zrobić właściciel albo ewentualny inwestor, co, przy braku woli prowadzenia jakichkolwiek prac remontowych, skutkować musi powstaniem zagrożenia dla zdrowia i życia tych osób.

Jako organizacja, której leży na sercu zachowanie wyżej wymienionych obiektów w dobrym stanie technicznym, a w szerszej perspektywie poprawa ich losu, zwracamy się do wszystkich podmiotów, w zakresie kompetencji których mogą leżeć stosowne decyzje z gorącym apelem o nieuleganie aktywnym ostatnio pro-ekologicznym lobby i o negatywne opiniowanie tego rodzaju projektów i koncepcji.

Stanowisko powyższe przedstawiliśmy też w pismach skierowanych bezpośrednio Urzędu Miejskiego, Referatu Ochrony Zabytków UM, Urzędu Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, spółki GIWK i firmy Saur Neptun Gdańsk S. A ; ponadto zostało ono przekazane podczas obraz Komisji Kultury i Sportu Rady Miasta Gdańska Przewodniczącemu Komisji oraz kierownictwu GZNK.